SİNÜZİT
Değerlendirme formu
(Amerikan K.B.B.-Baş ve Boyun Akademisi’nin izniyle)
Aşağıdakilerden 10 gün ve daha fazla uzun sürenlere; EVET tercihini seçiniz.

1. Yüzde basınç/ağrı ?

EVET HAYIR

 
SONUÇ: 3 veya daha fazla EVET yanıtı, alerji veya mikroorganizmalara bağlı bir sinüzit olabileceğinizi gösterir. 3 veya daha fazla EVET yanıtı, alerji veya mikroorganizmalara bağlı bir sinüzit olabileceğinizi gösterir.

Hastalar, farklı sinüzit sürelerinde farklı şikayetlerde bulunurlar. Sinüzit,
dönemlerine göre;

· AKUT

· Subakut (Gerçek olan şu ki, pratik olarak hiç kullanılmaz)

· KRONİK olabilir.

Akademik sınıflandırma: (Pratik olarak akut veya kronik sinüzit ayırımı yararlı olabilir ancak, Amerikan KBB-Baş-Boyun Cerrahi Akademisi; Akut rinosinüzit, Kronik polipli, ya da polipsiz rinosinüzit ve Alerjik fungal (mantar), (euzinofilik müsinöz) rinosinüzit olmak üzere 4 farklı klinik tablo olarak sınıflandırmıştır. Tabii ki, kitap içinde de kolay anlaşılır olması için daha doğru akademik terim olan rinosinüzit (burun-sinüs iltihabı) yerine, pratik olarak ‘sinüzit’i ‘ kullanmak istiyorum. Sinüzit şikayeti olan hastaların çoğu, uzun süredir rahatsız oldukları için moral bozukluğu içindedirler, durumlarının hiç geçmeyeceğini düşünürler. Aile bireyleri ya da çalışma arkadaşlarına rahatsızlıklarından bahsetmekten bıkmışlardır.
Şimdi, değişik dönemlerdeki bu şikayetleri gözden geçirelim !

· AKUT SİNÜZİT: Kısa süre içinde ortaya çıkan, genellikle bir üst solunum yolları enfeksiyonu (nezle/soğuk algınlığı) ile başlayıp daha sonra baş/yüz ağrısı, burun tıkanıklığı (burun çevresinin hassasiyeti)koku kaybı (nadiren kalıcı olabilir), geniz arkasına akıntı (çoğu zaman sarı-yeşil renkte), ateş, kötü nefes kokusu, kötü tat, yorgunluk, öksürük, boğaz ağrısı, kulaklarda dolgunluk, iltihap (geniz bölgesindeki öztaki tüpü ağzının kapanmasına bağlı) gibi şikayetlerin birçoğunun bulunduğu bir durumdur.

Ateş, saydığım bu şikayetlerden -kronik sinüzit’den farklı olarak- akut dönemdeki bu rahatsızlıklar içinde ön planda olanıdır. İyi tedavi edil(e)meyen sinüzit kronikleşebilir, sıklıkla tekrarlayabilir. 10-14 gün içinde etkin tedavi ile rahatsızlık çoğu zaman ortadan kalkar. Uzun süren soğuk algınlığı, migren, alerjik nezle atağı, diş iltihabı de akut sinüzit tablosu ile karışabilir. Akut sinüzit ve uzun süren soğuk algınlığı/grip/gripal enfeksiyon, birbirine benzer. Özellikle, soğuk algınlığı ve alerji’yi sinüzit ile karıştırmamak gerekir.

Peki, soğuk algınlığı ve alerjik nezle birbirinden ayırt edilebilir mi? : Soğuk algınlığında, kırgınlık, halsizlik, sulu burun akıntısı, boğaz ağrısının, -Alerjide ise, göz kaşıntısının, sulu burun akıntısının klinik tabloda ön planda olması dikkati çekmelidir. SOĞUK ALGINLIĞI : Hepimiz bu kelimeyi çocukluğumuzdan beri biliyoruz. Gerçekten de, işgücü veya okul günü kaybı yapan ve en sık görülen rahatsızlıktır. Nezle veya soğuk algınlığı; 200 den fazla basit virüslerin (rhinovirus vb.) burun ve boğaz mukozasını etkilemesi sonrası görülen iltihap durumudur. Sinüzit, grip veya gripal enfeksiyon ile karıştırılabilir. Sulu burun akıntısı, ateş, öksürük, kırgınlık şikayetlerdir (Grip ise, İnfluenza adı verilen bir virusun neden olduğu, nadir görülen burun iltihabıdır ve yukarıdaki şikayetlerin daha ağır olmasının yanında, bulantı, kusma, ishal rahatsızlığı, eklem ağrısı da hastayı bitkin bırakır, Gripal enfeksiyon da, grip benzeri oluşan iltihapdır ve farklı virüslerden kaynaklanır). Kış mevsiminde okul/yatakhane/sinema/otobüs gibi kalabalık olan yerlerde virüsleri hapşırma/solunum/direkt temas ile diğer kişilere bulaştırabilirsiniz. Böylece, birçok insan burun iltihabı olur ve onlar da başkalarına bulaştırabilir.
Ayrıca, soğuk havanın burun mukozasını tahriş etmesi/tüylü hücrelerin hareketini azaltması, stres ve yorgunluk ile virüsler burun içinde hızla üreyebilir, bazen de bir haftaya kadar üremeye devam edebilirler. vb.) burun ve boğaz mukozasını etkilemesi sonrası görülen iltihap durumudur. Sinüzit, grip veya gripal enfeksiyon ile karıştırılabilir. Sulu burun akıntısı, ateş, öksürük, kırgınlık şikayetlerdir (Grip ise, İnfluenza adı verilen bir virusun neden olduğu, nadir görülen burun iltihabıdır ve yukarıdaki şikayetlerin daha ağır olmasının yanında, bulantı, kusma, ishal rahatsızlığı, eklem ağrısı da hastayı bitkin bırakır, Gripal enfeksiyon da, grip benzeri oluşan iltihapdır ve farklı virüslerden kaynaklanır). Kış mevsiminde okul/yatakhane/sinema/otobüs gibi kalabalık olan yerlerde virüsleri hapşırma/solunum/direkt temas ile diğer kişilere bulaştırabilirsiniz. Böylece, birçok insan burun iltihabı olur ve onlar da başkalarına bulaştırabilir. Ayrıca, soğuk havanın burun mukozasını tahriş etmesi/tüylü hücrelerin hareketini azaltması, stres ve yorgunluk ile virüsler burun içinde hızla üreyebilir, bazen de bir haftaya kadar üremeye devam edebilirler. vb.) burun ve boğaz mukozasını etkilemesi sonrası görülen iltihap durumudur. Sinüzit, grip veya gripal enfeksiyon ile karıştırılabilir. Sulu burun akıntısı, ateş, öksürük, kırgınlık şikayetlerdir (Grip ise, İnfluenza adı verilen bir virusun neden olduğu, nadir görülen burun iltihabıdır ve yukarıdaki şikayetlerin daha ağır olmasının yanında, bulantı, kusma, ishal rahatsızlığı, eklem ağrısı da hastayı bitkin bırakır, Gripal enfeksiyon da, grip benzeri oluşan iltihapdır ve farklı virüslerden kaynaklanır). Kış mevsiminde okul/yatakhane/sinema/otobüs gibi kalabalık olan yerlerde virüsleri hapşırma/solunum/direkt temas ile diğer kişilere bulaştırabilirsiniz. Böylece, birçok insan burun iltihabı olur ve onlar da başkalarına bulaştırabilir. Ayrıca, soğuk havanın burun mukozasını tahriş etmesi/tüylü hücrelerin hareketini azaltması, stres ve yorgunluk ile virüsler burun içinde hızla üreyebilir, bazen de bir haftaya kadar üremeye devam edebilirler.

TEDAVİ
Solunum yollarını etkileyen virüsleri öldürmek için -şu an- özgün bir ilaç yoktur. Antibiyotikler bakterileri öldüren veya üremesini durduran ilaçlardır, normal şartlarda soğuk algınlığını tedavi etmezler, Virüslere bir etkileri yoktur. Rinovirus ve diğer soğuk algınlığı yapan virusler, çok nadiren ciddi rahatsızlık oluştururlar. Tedavisinde;

· Basit ağrı kesici/iltihap giderici ilaçlar,

· Burun açıcı sprey/ilaçlar uygulanmalıdır

Bu ilaçların çoğu, eczaneden reçetesiz temin edilebilir ama önemli bir rahatsızlığınız var ise Doktor tavsiyesi almalısınız. Burun açıcı spreylerin/ilaçların (tuzlu su hariç) 4-5 günden fazla kullanılması burun mukozasını olumsuz etkiler, rebound etki dediğimiz ters bir etki gösterir ve siz kısır döngü içine (sürekli bir burun damlası/spreyi kullanma ihtiyacı) girebilirsiniz.

‘Rebound’ etki : Bunun anlamı, sizin burun spreyi kullandıkça burnunuzun daha da tıkanmasıdır.

Ayrıca ağızdan alınan soğuk algınlığı ilaçları/burun açıcı ilaçların içindeki bazı maddeler, tansiyon yükselmesi, uykusuzluk, kalp çarpıntısı vb. yan etkiler oluşturabilir. Reçetesiz olarak satın aldığınız ilaçların içindeki bilgileri okumalı ve farklı bir şekilde kullanmamalısınız. İçeriği hukuki nedenlerle yazılmış ‘prospektüs’ yani ilaç bilgileri, bazen size söylenilen tavsiyeler ile çelişkili olabilir, aklınıza takılanları Doktorunuza sormalısınız.

Tuzlu spreylerin kullanımı veya tuzlu su (ya da izotonik sodyum klörür- serum) ile burun Burun urun burun yıkaması yapılması yararlı bir uygulamadır. Elimiz ve su kullanıp, burnu zorlayarak yapılan temizlik hatalı bir davranıştır. Şiddetli burun temizliği, iltihabın hem sinüslere hem de öztaki borusu adı verilen orta kulağa erişen kanalın içine ilerlemesine neden olacaktır (orta kulak iltihabı). Burnumuza su çekerek ve parmaklarımızla diğer tarafı kapatarak ‘sümkürme’ denilen burun temizliği uygun değildir. İdeal burun temizliği, burnu zorlamadan (tuzlu su ile yıkama sonrası) kağıt havlu/mendil kullanarak yapılan temizliktir.

Soğuk algınlığı için Eczaneden alıp kullandığınız reçetesiz ilaçları; tavsiye edilen dozun üstünde kullanmayınız !

Kulak sorunu: Orta kulak içinde havalanma bozukluğu gelişirse, burun açıcı ve diğer ilaçları düzenli kullanmak, yutkunma hareketi ile (bol sakız çiğnemek, sıvı tüketmek) öztaki tüplerinden orta kulağa hava iletmek yarar sağlayacaktır. Hafif derecede orta kulak iltihabı (otit) ilaçlara yanıt verecektir. Ciddi otit yani çoğunlukla bakterilerin oluşturduğu şiddetli orta kulak iltihabında, doktorunuz bazen iltihabı orta kulakdan boşaltmayı da düşünebilir. Sprey veya damla ile uyuşturulmuş kulak zarına doktorunuzun kontrollü bir şekilde küçük bir delik açması/sıvıyı temizlemesi, kontrolsüz, kendi kendine zarın delinip iltihabın dış kulak yoluna akmasından iyidir. Kulak zarındaki delik, 24-36 saat içinde kendiliğinden kapanacaktır. Aşırı mukus (balgam) söktürücü hap ve şurupları da kısa süreli kullanabilirsiniz ama bu konuda en iyi olanın, bol su içmek -erişkin bir kişi için 10-12 su bardağı- olduğunu unutmayınız. Alerji için kullanılan ilaçlar da burun açıcı olmalarına rağmen, burun içinde kuruluk oluşturmaları, mukusun koyulaşmasına yol açmaları nedeni ile sadece gerekli durumlarda doktorunuz tarafından önerilmelidir. Alerji için kullanılan ilaçlar dikkatsizlik, yorgunluk, uyuklama’ya neden olabilir (piyasada olan son kuşak anti-alerjik ilaçların dalgınlık, uykuya hemen hiç yol açmadığı belirtilse de, yine de dikkatli olunmalıdır). Süt ve süt ürünleri de boğazda bir tabaka oluşturarak geniz akıntısını daha çok hissetmenize yol açabilirler.
Ayrıca, sigara/alkol içeren içeceklerden uzak durmalı ve bol miktarda su tüketmelisiniz. Sıcak, baharatlı, limonlu tavuk çorbası vb. sıvılar da yararlı olacaktır. Rahatsızlığın hemen geçmesi ve Akut sinüzit’e dönüşmemesi için, bağışıklık sisteminizin de güçlü olması gerekir. Ama yine de hastaların ortalama %5’inde akut sinüzit’e dönüşüm vardır.

Soğuk algınlığı devam ediyor ve ilaçların fazla bir etkisi görülmüyor, özellikle baş ağrısı, ateş sizi zor duruma sokuyorsa; sinüzit olmuşsunuz demektir. Bir haftadan uzun süren soğuk algınlığı ya da çok ağır geçen Solunum yolları iltihabında Uzman Doktor’a başvurmanız ideal olacaktır. Soğuk algınlığında bazen başka sorunlarda ortaya çıkabilir. Orta kulak iltihabı ve bronşit’de soğuk algınlığının diğer istenmeyen sonuçlarıdır.


Tedavi edil(e)meyen soğuk algınlığı sonrası,
· Sinüzit

Bir haftadan uzun süren soğuk algınlığı ya da çok ağır geçen Solunum yolları iltihabında ideal olacaktır. Soğuk algınlığında bazen başka sorunlarda ortaya çıkabilir. Orta kulak iltihabı ve bronşit’de soğuk algınlığının diğer istenmeyen sonuçlarıdır. Tedavi edil(e)meyen soğuk algınlığı sonrası, ·

· Orta kulak iltihabı (Otit)

· Bronşit görülebilir.

Tartışılan ek destekler
C vitamini: Herkes tarafından en çok bilinen vitamindir. Askorbik asit’dir. Bazı canlılarda glikozdan sentezlense de, İnsan’da dışarıdan alınması gerekir. Kollajen, nörotransmitter (noradrenalin), karnitin (mitokondri yapımı için) ve safra asitleri sentez veya metabolizmasında yer alır. Ayrıca antioksidan bir maddedir. Soğuk algınlığına yakalanmamak için, her gün 1000 mg. alınması gerektiği ve soğuk algınlığı başlangıcında ise dozun arttırılmasını savunan görüşler bulunmaktadır. Bu görüşler, Nobel ödül’lü (1954) Linus Pauling isimli araştırmacı’nın 30-35 yıl önceki çalışmaları ile ortaya konmuş ve zaman içinde destek bulmuştur. Ancak, son yapılan çalışmalar, normal bireylerde soğuk algınlığına yakalanmayı engellemediği (sadece yoğun spor yapanlar ve askerlerde yararlı olduğu, %50 oranında daha az soğuk algınlığı geçirildiği vurgulanmıştır. Ayrı bir çalışmada ise, düzenli olarak C vitamini alımının erişkin ve çocuklarda soğuk algınlığı süresini (%8-14) kısalttığını göstermiştir. Soğuk algınlığı başladıktan sonraki C vitamini alımının bir faydası olmadığı belirtilmektedir. Yüksek doz C vitamini alımının böbrek taşı oluşturma, ishal gibi yan etkileri vardır (www.VitCfoundation.org)

Çinko:
Çinko’nun bazı soğuk algınlığı yapan virüslerin üremesini engellediği görüşü 1974’den beri bilinmektedir. Bazı araştırmalar, çinkonun tek başına bağışıklık sistemini güçlendirdiği yönünde görüş bildirse de, kötü tadını dengeleyen koruyucu maddelerin (sitrat, tartarat vb) bu yararı ortadan kaldırdığı düşünülmektedir. Burun içine jel olarak kullanılan çinko glukonat’ın soğuk algınlığını birkaç gün kısalttığı bildirilmekle birlikte, bunun dışında ağız yolu ile kullanılan çinko içerikleri (çinko asetat) hakkında ise farklı görüşler ifade edilmektedir. Sağlıklı beslenen, bağışıklık sistemi sorunu olmayan kişilerin üst solunum yolu enfeksiyonlarında korunma için çinko almasına gerek yoktur. Uzun süreli çinko alımı, kalp rahatsızlığı, kansızlık, ilaçların emiliminin bozulması gibi sorunlara yol açabilir.

Echinacea ve Goldenseal: Echinacea: (Echinacea purpurea) Bu bitkiden hazırlanan ürünlerin soğuk algınlığı/grip ve bağışıklık sistemi için yararlı olduğu iddia edilse de, güncel araştırmalar etkisi olmadığını vurgulamaktadır, yine de, Amerikan Destekleyici/Alternatif Tıp Ulusal Merkezi araştırmalarını sürdürmektedir.

Goldenseal: Çay, sıvı ekstre ve tablet gibi formları vardır. Berberine adlı içeriğinin soguk algınlığı/grip de yararlı olduğu iddia edilse de bilimsel olarak kanıtlanmamıştır. Genellikle birlikte kullanılırlar. Bu gibi bitkisel tedavilerin bağışıklık sistemini güçlendirdiği iddia edilse de ciddi bilimsel kanıtlar yoktur. Bu tür özel destek tedavilerin, doktor tavsiyesi altında eklenebileceğini unutmayınız.